English · Türkçe · العربية · Ελληνικά

BackgammonTalk › Tavla öğren › Tavla, şeş beş, nard

Tavla, şeş beş, nard: backgammon'un adları ve türleri

İstanbul'da, Atina'da, Beyrut'ta ya da Tahran'da bir kahvehanede tavla isteyin; aynı tahtayı farklı bir adla, bazen de farklı bir oyunla getirirler. Her adın ne anlama geldiği şöyle.

Backgammon

İngilizcede backgammon adı, her oyuncuda 15 pul, kırma, bar ve katlama küpü bulunan standart oyunu anlatır; kurallar rehberimizde anlatıldığı gibi. Dünyanın dört bir yanında kulüplerde ve turnuvalarda oynanan ve BackgammonTalk'ta oynanan oyun budur.

Tavla (Türkiye)

Türkiye'de tavla hem tahtanın hem oyunun adıdır; Latince tabula sözcüğünden gelir. Türk oyunu, çoğunlukla küpsüz ve yerel ev kurallarıyla, uluslararası backgammon'a çok benzer oynanır. Tavla bir kahvehane geleneğidir; çay ocaklarında, sahillerde ve aile toplantılarında oynanır.

Tavli (Yunanistan)

Yunanistan'da tavli (τάβλι), art arda oynanan üç ilgili oyundan oluşan bir takımdır: Portes, Plakoto ve Fevga; genellikle bir oyuncu 5 ya da 7 puana ulaşana kadar oynanır. Portes backgammon'a yakındır: oyuncular zıt yönlerde ilerler ve tek pullar kırılabilir. Plakoto'da kırma yoktur; pulun üstüne konarak pul esir alınır ve esir alan pul ayrılana kadar kıpırdayamaz. Fevga'da (Moultezim ya da Fransızca Jacquet de denir) iki oyuncu da tahtanın etrafında aynı yönde ilerler, hiçbir şey kırılmaz ya da esir alınmaz; oyun engellemeli bir yarıştır. Genellikle katlama küpü yoktur.

Tawla ya da tawleh (Arapça)

Arapçada oyunun adı tawla (طاولة) olup “masa” demektir; tawleh ve towla biçimlerinde de yazılır. Mısır, Suriye, Lübnan, Irak ve Körfez'de yaygındır; buradaki kahvehaneler pulların gürültülü şaklaması ve zar sayılarının bağırılmasıyla bilinir. Bölgedeki oyuncular zar sonuçlarını çoğu zaman Farsça ve Türkçe sayı sözcüklerinin karışımıyla bağırır; bu alışkanlık oyunla birlikte gelmiştir.

Şeş beş (Levant ve İsrail)

Şeş beş (shesh besh), Lübnan, Suriye, İsrail ve Filistin dahil Levant'ta kullanılan addır. Farsça altı demek olan shesh ile Türkçe beş demek olan besh sözcüklerinin birleşimidir. Aynı tahta ve hemen her zaman backgammon kurallarıdır.

Nard, takhte nard ve nardy

Nard, eski nardşir oyunundan gelen Farsça addır. İran'da tahtaya takhte nard, yani “nard tahtası” denir. Gürcistan ve Azerbaycan'da nardi, Rusya'da ve eski Sovyet ülkelerinde nardy adını alır. Rusya'da yaygın olan uzun nardy backgammon'dan farklı bir oyundur: iki oyuncu da on beş pulun tamamıyla tek bir noktadan başlar, tahtanın etrafında aynı yönde ilerler ve kırma yoktur; amaç rakibi engellemek ve pullarını önce eve getirmektir. Kısa nardy backgammon'a daha yakındır.

Diğer türler

• Hypergammon: her oyuncunun yalnızca üç pulu vardır; çok hızlı ve bolca kırmalı bir oyun olur.
• Acey-deucey: pulların tahtanın dışında başladığı bir tür; 1 ve 2 atmak ek hamle kazandırır.
• Chouette: ikiden fazla kişiyle oynamanın sosyal bir yolu; bir oyuncu bir takıma karşı oynar.

Ailenin karşılaştırması

Masada: sesler ve alışkanlıklar

Nerede oynarsanız oynayın oyun gürültülüdür. Oyuncular pulları şaklatır, zarları elde ya da kapta sallar ve hamleden önce sayıları yüksek sesle söyler; zarların her dilde kendi adları vardır: Türk oyuncular çift altıya, Farsçadaki iki ve altı sözcüklerinden gelen düşeş der. Oyun toplumsaldır: seyirciler akıl verir, çay ya da kahve doldurulur ve dostça bir oyun saatlerce sürebilir. BackgammonTalk'un amacı, oyuncular farklı şehirlerde olduğunda da bu gürültüyü korumaktır.

BackgammonTalk bunlardan hangisi?

BackgammonTalk, katlama küplü standart uluslararası backgammon oynatır. Bu adların hangisiyle bilirseniz bilin, aynı tahta, zarlar ve on beş puldur. Ailenizde Portes, Plakoto ya da uzun nardy oynanıyorsa, anlaşmanız gereken ilk iki kural kimin başlayacağı ve küpün kullanılıp kullanılmayacağıdır. Sonra sevdiklerinizle internette tavla oynayın.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Wikipedia: Tavli
• Wikipedia: Nard (game)
• Wikipedia: Backgammon

Diğer tavla rehberleri